Alles klinkt mooier in Het Concertgebouw

Honderddertig jaar geleden verrees Het Concertgebouw in een weiland buiten de stad. ’s Werelds beste klassieke musici, vele popsterren, maar ook voetballers en zelfs boksers stonden op het podium.
In de zaal aan de Van Baerlestraat kijken ze nergens van op.

Wie voor het statige Concertgebouw staat, denkt niet in de eerste plaats aan seks, drugs en rock- ’n-roll. Dit is een tempel voor klassieke muziek, een oase van verstilling in lawaaiig Amsterdam. Maar toch. In deze Grote Zaal stonden de grote popsterren uit de jaren zeventig – The Doors, Pink Floyd, The Who, The Jackson Five en sloegen boksers elkaar tot moes. ‘Alles klinkt mooier in Het Concertgebouw’ is het motto, en dat gold ook voor een vernietigende linkse hoek op de kin van een zwaargewicht. Vijftien jaar geleden maakten de chique stoelen op een avond zelfs plaats voor een kunstgrasveld; genodigden op het podium en de balkons namen met een voetbalwedstrijd afscheid van Ajax-middenvelder Aron Winter. Onder de naamborden van componisten als Bach, Beethoven, Mozart en Mahler zag het publiek de balkunstenaars Ronaldo en Marco van Basten in zijn jonge jaren hoofdrolspeler in een documentaire over voetbal en ballet.

Maar doorgaans wordt Het Concertgebouw natuurlijk bevolkt door klassieke musici, de beste, want Amsterdam koestert nu eenmaal de mooiste zaal ter wereld, met een betoverende akoestiek. De pianobroers Lucas en Arthur Jussen ontdekten het pas bij hun eerste concerten in het buitenland. ‘Daar ontmoette ik musici, voor wie het een droom was om ooit in Het Concertgebouw te spelen’, zegt Lucas over Het Concertgebouw. ‘Als mensen me vragen wat er zo bijzonder is aan de zaal, vergelijk ik dat vaak met het drinken van bier. Dat kun je uit een blikje, een flesje of een glas doen. Het is allemaal hetzelfde bier, maar versgetapt uit een glas smaakt-ie toch beter.’

Levensbehoefte

Honderddertig jaar geleden verrees Het Concertgebouw in de weilanden aan de rand van de stad; Zuid bestond nog niet. Het fundament werd gelegd door een handvol rijke Amsterdammers. ‘Voor een stad als de onze’, schreven de oprichters, was zo’n zaal ‘geen weelde maar een levensbehoefte’. De bouw diende een hoger doel. Muziek was nu eenmaal ‘niet enkel een verstrooiing en uitspanning, maar een middel tot verheffing en veredeling’. Dat idealisme zou in de volgende dertien decennia niet veranderen. Geld was nodig om te bestaan, maar kunst kwam op de eerste plaats.

Lijdensgeschiedenis

Het is nauwelijks voorstelbaar, maar Het Concertgebouw balanceert bijna een eeuw op de rand van de financiële afgrond. De zes oprichters komen in de nazomer van 1881 voor het eerst bij elkaar. Nederland zit dan nog in een soort winterslaap van anderhalve eeuw. Niemand durft in die tijd veel geld te investeren in iets wat niet absoluut noodzakelijk is. En dat merken de initiatiefnemers. Van de aandelen, waarmee ze geld willen ophalen voor de bouw, blijkt een jaar later pas de helft verkocht. Wat nu? Ze gaan door, in de hoop dat andere rijke Amsterdammers wel over de brug zullen komen. ‘De hefboom kan niet enkel die van het eigen belang zijn’, smeken de oprichters. ‘Wat een droevig figuur slaat Amsterdam als de stad, met al zijn rijkdom en pracht, geen zaal bezit waar grote componisten van vroeger en nu ten gehore kunnen worden gebracht.’

Maar het blijft oorverdovend stil. Ten slotte sluiten de aandeelhouders van de Naamloze Vennootschap Het Concertgebouw de ene na de andere lening af om Het Concertgebouw te laten verrijzen. Een kwarteeuw later schrijft oprichter Joosten: ‘Ik zal niet stilstaan bij de lijdensgeschiedenis van de vennootschap, die zou ik graag vergeten.’

Voor de bankier Karl Guha, bestuursvoorzitter van Van Lanschot Kempen, de nieuwe hoofdsponsor van Het Concertgebouw, dragen de zes stichters een mooi ideaal uit. ‘Ze wilden met hun geld iets betekenen voor anderen. Zij wilden de stad en de samenleving verrijken. Niet alleen bezitten, maar ook delen. Dat herken ik nog altijd in Het Concertgebouw: het reikt iedereen de hand, zonder oordeel.’

Inzamelingsacties

Alle geldzorgen ten spijt komt Het Concertgebouw er in 1888. Hoewel er in krappe jaren nog geen bos bloemen voor de solisten vanaf kan, groeit de roem van de zaal, tegen de verdrukking in. Grote componisten zoals Richard Strauss en Gustav Mahler dirigeren hier hun eigen symfonieën. En chef-dirigent Willem Mengelberg legt de basis voor een orkest dat tegenwoordig tot de beste ter wereld behoort.

Veel mensen denken dat Het Concertgebouw flinke overheidssubsidies krijgt, maar niets is minder waar. Naast de gemeentelijke bijdrage, moet de zaal zo’n 95 procent van het jaarlijkse budget zelf bij elkaar scharrelen, onder meer met kaartverkoop, sponsoring, zaalverhuur en donaties van particulieren. In de loop der jaren omhelst niet alleen Amsterdam Het Concertgebouw, maar ook de rest van Nederland. Dat blijkt halverwege de jaren tachtig als de zaal, vanwege rotte funderingen, door zijn hoeven dreigt te zakken. Een renovatie kost 35 miljoen gulden – zo’n 16 miljoen euro. Overheden willen er maar een fractie van ophoesten. De rest moet Het Concertgebouw opnieuw zelf bijeen zien te brengen. Er wordt onder meer een loterij georganiseerd. Het warenhuis V&D verkoopt loten in al zijn filialen. De eerste vestiging die alle loten uitverkoopt, staat helemaal in Groningen.

Alle inzamelingsacties leveren bijna 50 miljoen gulden (23 miljoen euro) op zo’n 15 miljoen (bijna 7 miljoen euro) meer dan nodig. Het sentiment is omgeslagen. Een eeuw na de opening heeft Nederland Het Concertgebouw in het hart gesloten. Niet de overheid, maar de muziekliefhebber is andermaal de grondlegger van het fundament onder de zaal.

Popsterren

Zo’n driekwart miljoen bezoekers komen er jaarlijks in Het Concertgebouw. Ze ervaren aan den lijve de vermaarde akoestiek die deskundigen wel kunnen ontleden, maar niet kunnen namaken. Bovendien blijft het gebouw, als een van de weinige concertzalen, ook in de zomer open. Dan zie je nauwelijks nette pakken, maar korte broeken en T-shirts, en gaat het publiek uit zijn dak bij Jett Rebel en Elvis – The Come back Special, of vergaapt het zich aan een Star Wars- episode met de filmmuziek live gespeeld door een orkest. Vorig jaar liepen bezoekers zelfs op sokken, in boxershorts en pyjama door de gangen en sliepen op veldbedden tijdens het slaapconcert van Max Richter. Niet alleen belichaamt Het Concertgebouw de 24-uurseconomie van de klassieke muziek, er is ieder seizoen ook wel een concert dat vrijwel nergens anders te beleven valt.

Legendarisch zijn nog altijd de nachtconcerten van grote jazzsterren als Dizzy Gillespie, Billie Holiday, Ella Fitzgerald en Count Basie. Impresario’s haalden de dure Amerikaanse sterren naar Nederland, waar ze eerst de avond vulden in het Kurhaus in Scheveningen, om daarna door te reizen naar Amsterdam, waar ze tot in de kleine uren verder speelden.

In de jaren zeventig bood de Grote Zaal een toneel aan de rebelse en tomeloze energie van een nieuwe popgeneratie. Braafheid was voltooid verleden tijd, met culthelden als The Kinks, Black Sabbath, Janis Joplin, Frank Zappa, Deep Purple en Led Zeppelin. Vanaf de jaren tachtig vervaagde die roem, maar Het Concertgebouw wil de komende seizoenen die gloriejaren laten herleven. Popmuziek en jazz keren vaker terug. Zo komt begin 2019 de zanger Graham Gouldman van de legendarische band 10cc langs. Het zullen vooral de singer-songwriters zijn die kiezen voor het akoestische wonder van de Grote of Kleine Zaal, of beroemde sterren met een unplugged concert. ‘Die ruimtes lenen zich voor zo’n muziekstijl die wel intens is maar niet te hard’, zegt zanger Wouter Hamel. ‘De akoestiek geeft vooral de langgerekte tonen van ballads schoonheid en warmte mee.’

André Hazes

Nederlandse artiesten schreven ook geschiedenis in Het Concertgebouw. In 1982 trad André Hazes er op voor een uitzinnig publiek. Voor hem bleek het een emotionele avond. Als kleine jongen had hij hier zijn blueshelden zien spelen. Nu mocht hij in hun voetsporen treden.

Fotograaf Erwin Olaf kwam rond die tijd ook voor het eerst in Het Concertgebouw. Hij herinnert zich helder het benefietfeest De Nacht voor het Ochtendgloren, waar geld werd ingezameld voor het homomonument. ‘De Grote Zaal, de gangen, zinderden van contrasten’, zegt Olaf. ‘Liederlijkheid regeerde in die heilige ruimtes. Ik fotografeerde en liet op elk beeld van een extravagante feestganger een verstild detail van het gebouw figureren.’ Hij leerde Het Concertgebouw in de eerste plaats kennen ‘als een brandhaard in de strijd om homo-emancipatie’, maar na verloop van jaren ging hij ook de verstilde kant waarderen. ‘Als muziektempel is het gebouw geen vrije ruimte. Het dwingt je in een gemoedstoestand van aandachtig luisteren. Ik houd van architectuur die bezoekers manipuleert, die me het gevoel geeft dat ik me in een levend organisme bevind. Het ouder worden maakt me ontvankelijker voor klassieke muziek. En ook voor de sfeer eromheen. Dat plechtige. Niet alles hoeft in spijkerbroek en T-shirt, want dat maakt het leven zo monotoon. Een mooi moment zijn de minuten vlak voor een concert, wanneer de stilte zichzelf als een deken over de zaal legt. Dat zag ik ook altijd gebeuren op plekken waar de koningin kwam, dan leek het alsof er een wolk van stille verwachting een paar meter voor haar uitliep. Diezelfde stemming kan Het Concertgebouw oproepen.’

amsterdam, concertgebouw


advertentie
  • MastersOfLxry
  • Gelderlandplein
  • WhiteCanvas
  • Gassan
  • APS
  • Knap
  • Charlene Van Den Eng

Jaarabonnement XXXL

NEEM NU EEN JAARABONNEMENT EN ONTVANG AMSTERDAM XXX
4X PER JAAR VOOR € 25!

Wil je er zeker van zijn dat je geen enkel interview, sappig verhaal, leuke column of nieuwe hotspot in Amsterdam mist? Neem een XXXL abonnement en ontvang voortaan elke 3 maanden AMSTERDAM XXXL op je deurmat voor maar €25,- per jaar! Ook superleuk als cadeau.

XXXL in de winkel

Het magazine AMSTERDAM XXXL is te koop in heel Nederland. Vul hiernaast je locatie in en zie waar de dichtstbijzijnde winkel is. 

STORELOCATOR XXXL

Losse verkoop XXXL

Editie 9

December 2018

Mis je een van de vorige edities en zou je deze graag aan je AMSTERDAM XXXL collectie toevoegen of ben je gewoon nieuwsgierig naar een specifiek interview of foto’s van een evenement in een van de vorige edities? 
Iedere editie is los te verkrijgen voor maar € 7,95!

BESTEL DE NIEUWSTE XXXL

Editie 8

september 2018

BESTELLEN

Editie 7

juni 2018

BESTELLEN

Editie 6

Maart 2018

BESTELLEN

Editie 5

December 2017

BESTELLEN

Editie 4

Oktober 2017

BESTELLEN

Editie 3

Juni 2017

BESTELLEN

Editie 2

Maart 2017

BESTELLEN

Editie 1

November 2016

BESTELLEN


AMSTERDAM
XXXL

onderdeel van Gooische Media Groep B.V.

Jimena Rico & Mark Teurlings

Willemsparkweg 193
1071 HA Amsterdam

E-mail: info@amsterdamxxxl.nl

Jimena & Mark

Een ding dat Jimena Rico en Mark Teurlings gemeen hadden, en nog steeds hebben: een grote liefde voor de stad Amsterdam! Uit deze liefde is dan ook het idee geboren om een magazine geheel te wijden aan deze prachtige stad. En als zij het doen, dan doen ze het goed. Het kon namelijk niet ‘zomaar’ een glossy worden, maar het moest van een ander kaliber zijn: Een chique uitstraling, mooi voor in een collectie, eigentijds en voor ieder wat wils. En dat is gelukt! Ondertussen is het team gegroeid en blijft AMSTERDAM XXXL zich ontwikkelen.


Colofon

Hoofdredactie Jimena Rico & Mark Teurlings 
Artdirection & vormgeving Saskia Geleedts 
Fotografie Peter Boudestein & Hans Petersen 
Coördinatie & eindredactie Esther Hoff